2026 жылғы 3 маусымда Қазақстан Республикасының төрағалығымен Халықаралық нотариат одағының (ХНО) Азия комиссиясының кезекті отырысы өтіп, онда нотариустардың өсиеттерді куәландыру мәселелері талқыланды.
Отырысты Халықаралық нотариат одағы Азия комиссиясының 2026-2028 жылдарға арналған президенті, Қазақстан Республикасының Республикалық нотариаттық палатасының төрағасы Олег Полумордвинов ашты. Ол қатысушыларға қошемет білдіріп, мұрагерлік құқық пен нотариат қызметі саласындағы тәжірибе алмасудың маңыздылығын атап өтті.
Отырыс жұмысына Қытай, Индонезия, Қазақстан, Корея Республикасы, Қырғыз Республикасы, Моңғолия, Өзбекстан және Вьетнам нотариат ұйымдарының өкілдері қатысты.
Қазақстан Республикасы атынан Астана қаласының нотариусы, ХНО Азия комиссиясының 2026-2028 жылдарға сайланған вице-президенті Санжар Кенжеғали Қазақстандағы өсиет институтының құқықтық реттелу ерекшеліктері, өсиеттердің түрлері, құпия өсиеттерді куәландыру тәртібі, сондай-ақ елімізде он жылдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келе жатқан Бірыңғай нотариаттық ақпараттық жүйенің (БНАЖ) қызметі туралы баяндады.
Аталған жүйе бүкіл республика бойынша өсиеттерге қатысты мәліметтердің орталықтандырылған есебін жүргізуді қамтамасыз етеді.
Отырыс барысында қатысушылар өсиеттерді нотариаттық куәландыру саласындағы ұлттық тәжірибелерімен бөлісіп, мұрагерлік құқықтың қазіргі даму үрдістерін талқылады.
Қытай Халық Республикасының тәжірибесі ерекше қызығушылық тудырды. Қытай өкілдерінің мәліметінше, 2021-2024 жылдар аралығында нотариустары 556 мыңнан астам өсиетті куәландырған. Сонымен қатар, 2014 жылдан бастап Қытайда 2,75 миллионнан астам жазбаны қамтитын нотариаттық өсиеттердің бірыңғай цифрлық дерекқоры жұмыс істейді.
Индонезия өкілдері нотариаттық өсиетті азаматтардың құқықтарын алдын ала қорғаудың тиімді құралы ретінде бағалап, нотариат қызметін цифрлық экономиканың талаптарына бейімдеу қажеттігін атап өтті.
Корея Республикасының тәжірибесі де қатысушылардың назарын өзіне аударды. Ел заңнамасында өсиеттің бес түрлі нысаны көзделген және нотариаттық өсиет азаматтың соңғы еркін білдірудің ең сенімді тәсілі ретінде танылады. Бұл ретте куәгерлерге қойылатын талаптар мен өсиетті куәландыру рәсіміне ерекше мән беріледі.
Қырғыз Республикасы нотариустың өсиет қалдырушы азаматпен міндетті түрде жеке әңгімелесу тәжірибесімен және өсиеттердің орталықтандырылған мұрағатын жүргізу жүйесімен бөлісті. Өзбекстан өкілдері «Нотариус» бірыңғай автоматтандырылған ақпараттық жүйесінің мүмкіндіктері, азаматтарды биометриялық сәйкестендіру тәжірибесі, сондай-ақ ерлі-зайыптылардың бірлескен өсиеті мен мұрагерлік шарт секілді жаңа құқықтық институттарды енгізу жөнінде баяндады.
Сөз сөйлеу барысында Моңғолия заңнамасындағы өсиеттерді куәландыру және мұрагерлік құқықтық қатынастарды реттейтін негізгі ережелер, сондай-ақ нотариустар жоқ жерлерде өсиеттерді ресімдеудің ерекшеліктері туралы да айтылды.
Вьетнамдық әріптестер өсиетті нотариаттық куәландыру міндетті болмаса да, азаматтар мұрагерлік даулардың алдын алу және өз еркін қорғау мақсатында нотариустардың қызметіне жиі жүгінетінін атап өтті.
Отырыс қорытындысы бойынша қатысушылар ұлттық құқықтық жүйелердің ерекшеліктеріне қарамастан, нотариаттық куәландырылған өсиет азаматтардың соңғы еркін қамтамасыз етудің, құқықтық айқындықты сақтаудың және мұрагерлік даулардың алдын алудың тиімді тетіктерінің бірі болып қала беретінін атап өтті.
Іс-шара баяндамалар бойынша пікір алмасумен, мұрагерлік құқықтың өзекті мәселелерін талқылаумен және Халықаралық нотариат одағы шеңберінде Азия елдерінің нотариаттық палаталардың арасындағы ынтымақтастықты одан әрі дамыту туралы шешім қабылдаумен аяқталды.
